Leren en faciliteren

We constateerden het al eerder en na het beluisteren van het voorgaande zult u het zelf ook
hebben vastgesteld: de rol van facilitator omvat inderdaad veel meer dan het gebruiken van de
flip-over en geeltjes. In feite moet hij resultaat behalen in complexe processen. Zoals gezegd:
eigenlijk hebben we het over de hogeschool van het advieswerk.

Facilitator word je dan ook niet van de ene dag op de andere. Het vraagt behoorlijk wat ervaring
met het leiden en begeleiden van teams, maar ook heeft u specifieke ervaring nodig met de interactieve
benadering ofwel de moderatiemethode.

We hebben toegelicht waarom die interactieve benadering centraal staat. Of het nu gaat om
politieke, sociale of organisatorische kwesties, ze worden steeds complexer en vereisen steeds
vaker een multidisciplinaire aanpak, waarbij rekening wordt gehouden met eisen en wensen van
zoveel mogelijke participanten en belanghebbenden. Bovendien hebben we te maken met mondige,
kritische, goed geïnformeerde en steeds hoger opgeleide klanten, burgers en medewerkers.

HOGE EISEN

Waar leidinggeven en aansturen voorheen vaker gebeurde op basis van macht en gezag, centrale
planning of onderhandeling, komt het nu veel meer aan op het laten deelnemen van allerlei
mensen van alle rangen en standen en van uiteenlopende pluimage in planvorming en besluit vorming.
Aan bijeenkomsten worden dus steeds hogere eisen gesteld en dat vraagt het nodige
van de facilitator.

Als we de eisen aan een professionele facilitator nog eens op een rij zetten, komen we tot de
volgende elementen:

•  u bent voldoende inhoudelijk op de hoogte om de regie van een bijeenkomst te kunnen
voeren; u weet waar het om gaat en waar het naartoe moet;
•  u heeft ervaring met het begeleiden van groepsprocessen, wat vraagt om specifieke
competenties op het gebied van sociale vaardigheden en inzichten in groepsdynamiek;
•  u heeft een sfeerbepalende en enthousiasmerende persoonlijkheid;
•  u herkent verschillende visies, posities en belangen rond een vraagstuk en kan zich daarin
verplaatsen zonder zelf partij te worden;
•  en ten slotte heeft u ervaring met het verzorgen van workshops volgens de interactieve
benadering en heeft u voldoende kennis van werkvormen.
Wellicht heeft u in uw eigen praktijk ervaringen opgedaan die passen in dit rijtje. Voor u is de
interactieve benadering misschien een aanvulling op uw handelingsrepertoire. Maar ook als u als
professional over minder ervaring beschikt, kunt u uw voordeel doen met dit concept.

Om in het leerproces een faciliterende rol te vervullen, onderscheiden Kwakman en Postema zes
stappen. U gaat eerst ervaring opdoen met het begeleiden van groepen, niet als expert maar als
procesbegeleider. Een logische volgende stap is een training tot moderator of facilitator. Daarna
kunt u meedraaien in workshops in de rol van co-facilitator.


De vierde stap is het zelf toepassen van de interactieve benadering met losse technieken of in kortdurende
bijeenkomsten. Daarna komt het begeleiden van complexere workshops. Als laatste stap
ondersteunt u de ontwikkeling van andere facilitators door hen als co-facilitator bij uw workshops
te betrekken.

Op uw weg naar een volwaardig facilitator maakt u ook zelf een proces door in de manier van
omgaan met een team. U leert immers het beste te halen uit anderen, door hen te ondersteunen
bij het proces om het beste uit zichzelf te halen. Een mooie beloning voor uzelf !


GERAADPLEEGDE LITERATUUR

• Belbin, R.M., Teamrollen op het werk. Academic Service, 1998.
• Berge, A.P. van den, en Wortelboer, F., Werkconferenties, ontmoetingsplaatsen voor
verandering. Van Gorcum, 2002.
• Berge, A.P. van den, Boer, A.J. de en Klootwijk, J.W., Werkboek Werkconferenties.
Concepten en recepten voor werkconferenties als veranderingsinstrument. Reed Business, 2008.
• Bono, E. de, Zes denkende hoofddeksels. Business Contact, 2005.
• Brouwer, C., Opleiden, trainen & presenteren. Gebaseerd op NLP-principes. Nelissen, 2005.
• Byttebier, I., Creativiteit. Hoe? Zo!. Scriptum 2003.

• Highmore Sims, N., Workshops. De complete handleiding voor geweldige workshops.
Pearson Education, 2007.
• Jenkins, J.C., en Jenkins, M.R., The 9 Disciplines of a Facilitator. Leading groups by
transforming yourself. Jossey-Bass, 2006
• Kant, J. en Sprenger, C., Faciliteren van kenniskringen. Praktijkboek voor begeleiders van
groepen die kennis willen delen en ontwikkelen. Uitgeverij Nelissen. 2004.
• Kwakman, F. en Postema, A., Het team als probleemoplosser. De moderatiemethode.
Kluwer, 2000.
• Remmerswaal, J., Begeleiden van groepen. Groepsdynamica in de praktijk.
Bohn Stafleu van Loghum, 2006.
• Stomp, O., Is dit workshop nummer 5? Survivalgids voor de congresganger. SWP, 2008.
 

DE NIEUWE PROFESSIONAL

De Nieuwe Professional’ is een uitgave van Mainpress en Academic Service en staat onder redactie
van professor Frank Kwakman. Frank Kwakman is deeltijdhoogleraar aan de Nijenrode Business
Universiteit en auteur van diverse boeken op het gebied van professionals en professionele
dienstverlening.